کتاب کوچه : جامع لغات "اصطلاحات" تعبیرات و ضرب المثل های فارسی

 احمد شاملو‘ شاعر‘ روزنامه نگار‘ مترجم شعر و رمان و محقق کتاب کوچه؛ در 21 آذر ماه سال 1304 در تهران متولد شد. شاید بتوان گفت  از بزرگترین کارهایی که احمد شاملو انجام داده است تدوین‘ تحقیق و گردآوری کتاب کوچه باشد که به دلایل گوناگونی در سال  1344   شاملو برای سومین بار فعالیتهای خود را در زمینه تهیه کتاب کوچه آغاز می کند.

 افراد زیادی به جمع آوری فرهنگ عامه دست زده اند: میرزا حبیب الله اصفهانی‘ جمال خوانساری (کتاب کلثوم ننه را منتشر کرد که این  کتاب از منابع اصلی تهیه کتاب کوچه بوده است.)‘ هانری ماسه‘ کلنل لئوینر (به جمع آوری آداب و رسوم مردم کرمان پرداخت.)‘ جمال  زاده‘ صادق هدایت‘ جلال آل احمد‘ ناصح ناطق‘ محمود خلیقی‘ منوچهر ستوده‘ محمدجعفر محبوب و ... و در همین دوران شاملو نیز کار تدوین و تالیف کتاب کوچه را آغاز می کند. شاملو به تدریج یادداشتهایی را که برای کتاب کوچه تهیه کرده  است را در مجلات ادبی که سردبیری آنها را به عهده داشت‘ منتشر کرد. شاملو این کار را در مجلات خوشه و کتاب جمعه نیز ادامه داد.

 شاملو در سال 1350 به دعوت فرهنگستان زبان ایران برای تحقیق و تدوین کتاب کوچه به مدت سه سال با آنجا همکاری می کند

  همچنین در سال 1355 نیز دانشگاه کلمبیای نیویورک برای کمک به تدوین کتاب کوچه به شاملو پیشنهاد همکاری می دهد اما این پیشنهاد را نمی پذیرد.

 از سال 1357 انتشار کتاب کوچه توسط نشر مازیار آغاز می شود که تاکنون نیز ادامه دارد‘ البته در طی این سالها گاهی کتاب کوچه به دلایل گوناگون انتشار نمی یافت و گاهی نیز خود شاملو با توجه به متدولوژی جدید جلدهای منتشر شده کتاب کوچه را دوباره تدوین می  کرد.

 به علت آشنایی دیرین شاملو با فرهنگ مردم‘ او موفق شد مواد این فرهنگ را در چند سروده بلند خود از جمله «پریا» و «دخترای ننه  دریا» به استادی وارد کند. این اشعار شاملو نمونه های درخشانی از کاربرد عناصر فرهنگ مردم در زمینه ذهنی یک شاعر معاصر است.

 امسال (سال 1385) هم زمان با عید قربان و سال نو مسیحی‘ در شهرک دهکده فردیس‘ اساس نامه بنیاد کتاب کوچه پس از تدوین و  کارشناسی با حضور آیدا سرکیسین‘ سیاوش شاملو‘ پرفسور جمشید لطفی‘ استاد ضیاء الدین جاوید و مدیر انتشارات مازیار (ناشر  کتاب کوچه) به امضا اعضا بنیاد کتاب کوچه رسید.

 این تفاهم خجسته پس از مدت ها انتظار‘ بر لبان دوستداران و عاشقان آثار احمد شاملو‘ تبسم را به لبخند نشاند. سیاوش شاملو  گفت: بر اساس سنت مرسوم و شناخته شده در چاپ آثار نویسندگان و شاعران در جهان‘ پس از درگذشتشان توسط ناشران ما نیز در  تجدید چاپ آثار زنده یاد احمد شاملو به همان شیوه ی شناخته شده‘ هیچ گونه‘ دخل و تصرفی در متن وارد نکردیم و نخواهیم کرد و در  موارد «شیوه نگارش» و «سطربندی» دقیقا به متن مورد تایید شاملو وفادار خواهیم ماند.

 

منابع:

  1.       سایت رسمی احمد شاملو: www.shamlou.org

2.       www.ilna.ir

3.       هفته نامه چلچراغ‘ 16/10/1385‘ شماره 230 ‘ ص 31

 

دایرةالمعارف بزرگ فارسی

 به سرپرستی غلامحسین مصاحب

 ج1:ا-س

 ج2:ش-ل

   تاریخچه

  این اثر نخستین بار در سال 1345به سبک دایرةالمعارف های علمی معتبر مغرب زمین نوشته شده است.این دایرةالمعارف قرار بود براساس دایرةالمعارف 1جلدی کولومبیاوایکین شکل بگیرد ومقالات آن ترجمه شود اما با بررسی مشخص شد پاسخگوی نیازهای ایران نیست.

 این کتاب مرجع نخستین دایرةالمعارف فارسی به معنی حقیقی کلمه میباشد.

  همانطورکه میدانیم دایرةالمعارف ها کتب مرجعی هستند که اشخاص برای بدست آوردن مطالب کاملتر در زمینه خاص به آن مراجعه  میکنند.

   دامنه موضوعی

  نمیتوان این دایرةالمعارف را یک دایرةالمعارف عمومی تلقی کرد زیرااین کتاب حاوی بیش از 2000مقاله در باب ممالک وملل جهان_از ممالک وملل باستانی گرفته تا ممالک کنونی،واز اقوام متمدن گرفته تاقبایلی که هم اکنون در توحش به سر میبرند.وشئون مختلف زندگی و تمدن آنها از دین فولکلور وزبان و ادب و هنر وجز اینها درج شده است.

 موضوعات کتاب بسیار گسترده وشامل اعلام تاریخی،جغرافیایی،زمین شناسی، ریاضیات،علوم اجتماعی،کلیات ادبی و... میباشد

   جهت یافتن مقاله مناسب در زمینه خاص:

     ابتدا باید بدانیم که موضوع مورد نظر شمابا چه مطلعی(عنوان دایرة المعارفی یک موضوع)در کتاب آمده.

 به طور مثال شما خواستاراطلاعاتی در باره سلطان سنجربن ملکشاه سلجوقی هستید. اولین مسئله ای که در پیش دارید این است که بدانید زندگینامه وی تحت چه مطلعی در دایرةالمعارف چاپ شده است. تحت عنوان:1-سلطان سنجر سلجوقی.2- سلطان سنجر.3- سنجربن ملکشاه واز این میان باید آنچه به نظرمان مهمتر می آید را انتخاب کرده وبه قسمت الفبایی آن مراجعه کنیم .

 بنا براین شیوه بازیابی این منبع به صورت الفبایی میباشد که در این شیوه باید نکاتی را در نظر گرفت :

 1-(ة) به صورت( ت) الفبایی شده است.

 2-ابو و ابن هم همینطور.

 3-(        )به معنای ارجاع میباشد.

  در هرحال هر موضوعی که در نظر داشته باشیم به قسمت الفبایی آن چیزی که به ذهنمان میرسد مراجعه میکنیم یا خودش مطلع است یا ارجاع به مطلع دارد.

 مانند :

 ابومنصورمحمدابن عبدالرزاق طوسی ابومنور طوسی.

   اشکالات وارد براین دایرةالمعارف:

  از جمله اشکالاتی که به این دایرةالمعارف گرفته شده شیوه های غلط الفبایی در برخی موارد کوتاه بودن برخی مدخل ها یا نبود مدخلی مهم،گسترده بودن در برخی علوم ومحدود شدن دربرخی موضوعات دیگر.در موارد بسیار اندک ارجاع غلط.

 مهمترین اشکال آن عدم پیروی از شیوه یکسان در انتخاب اعلام است.

 برای مثال پروین اعتصامی را ذیل پروین آورده است.

 

 

نفیسی، علی اکبر. فرهنگ نفیسی. [تهران]: انتشارات خیام، 1343.

 

 این فرهنگ تألیف علی اکبر نفیسی( ناظم الاطبا) می باشد و در سال 1343 توسط انتشارات خیام و در پنج جلد به چاپ رسیده است.

در ابتدای   فرهنگ یک صفحه از نسخه اصل فرهنگ که مؤلف با خط خود آن را نوشته، آمده است.

 نسخه اصل این کتاب شامل چهار جلد بزرگ به قطع رحلی است. خاصیت عمده این کتاب آن است که شامل همه ی لغات زبان تازی و همه لغاتی است که در فارسی بکار می رود. اعم از تازی و ترکی و زبان های اروپایی و زبان های دیگر و در ضمن در بسیاری از کلمات آن خلاصه ای از علوم به ترتیب دایرٍه المعارف آورده شده و بسیاری از اسامی تاریخ و جغرافیای ایران و اسلام و کشورهای دیگر را دربر دارد.  

 در تألیف آن همه ی کتاب های معتبر لغت عرب مانند قاموس و شرح قاموس و صحاح اللغه و مجمع البحرین و منتهی الارب را در نظر گرفته و نیز تمام کتب لغت فارسی مانند برهان جامع، برهان قاطع و فرهنگ انجمن آرای ناصری و فرهنگ سروری را دیده و همچنین لاستن و جنسن و اشتاینگاس در آن بکار رفته است. این اثری است که بسیاری از مفردات و ترکیبات و اصطلاحات زبان فارسی که پیش از تألیف این اثر در هیچ کتابی نیامده است، در این کتاب وجود دارد.

 در انتهای جلد فهرست رموزی که در این کتاب بکار رفته با مفتاح حروف لاتین آغاز شده، چون در چاپ این کتاب ممکن نبوده که کلمات را معرب چاپ کنند