قوانین علم کتابداری


رانگاناتان دانشمندی با فضیلت در امور کتابداری بود. وی قصد داشت روشهای علمی را در زمینه های مختلف علم کتابداری به کار  ببرد و  به این منظور قواعدی کلی شامل قوانین‘ احکام و اصول تنظیم کرد و درباره کاربرد واژه های مزبور کنوانسیونهایی را برگزار  کرد تا اصول  مزبور را در مفاهیم مختلف به شرح زیر تثبیت کند.

            قانون. در مفهوم حوزه علمی وسیعی مانند علم کتابداری به کار می رود.

            حکم و قاعده. در مفهوم اولین تقسیمات در یک حوزه علمی وسیع کاربرد دارد‘ مانند انتخاب کتاب‘ طبقه بندی و فهرست نویسی.

            اصل. در مفهوم تقسیمات ثانویه یا بعدی یک حوزه علمی وسیع به کار می رود‘ مانند ترتیب شکلی و طبقه بندی و الفبایی کردن در فهرست نویسی.

 رانگاناتان پنج قانون معروف خود در زمینه علم کتابداری را در سال 1924 ابداع کرد. این پنج قانون در سال 1928 در قالب بیانیه هایی شکل گرفت و به عبارت صحیحتر در این سال شکل نهایی خود را به دست آورد.

 پنج قانون علم کتابداری رانگاناتان در سال 1931 منتشر شد. این یک اثر کلاسیک است و پنج قانون علم کتابداری و مفاهیم آنهارا به تفصیل شرح داده است. چکیده این اثر عبارت از این است که کتابها برای استفاده هستند و استفاده کننده عامل اصلی است که باید در وقتش صرفه جویی شود. این قوانین برخوردی علمی با علم کتابداری را فراهم آورده اند. روح این قوانین در نوشته های رانگاناتان متجلی است. این قوانین به عنوان پایه های علم کتابداری پذیرفته شده اند.

 پائولین ا. آترتون پنج قانون علم کتابداری را در کتابش تحت عنوان «کاربرد دانش» بدقت بررسی کرده است. به عقیده او «زمانی که نحوه فهرست نویسی کنونی را با دیدی انتقادی بررسی می کنیم‘هر وقت که طرز استفاده از کتابخانه هایمان را مورد ارزیابی قرار می دهیم  و هنگامی که چگونگی بهبود عملکرد خود و مدیریت خدمات کتابخانه هایمان را مطالعه می کنیم‘ این قوانین به من (و  به دانشجویانم)  رهنمودها و دلایل اساسی مورد نیازمان را ارائه می کنند.

            این پنج قانون عبارتند از:

1.       کتاب برای استفاده است؛

2.       هر خواننده ای کتابش؛

3.       هر کتابی خواننده اش؛

4.       صرفه جویی در وقت خواننده اش؛

5.       کتابخانه یک سازمان در حال رشد است.

تذکر اول: نتیجه قانون چهارم علم کتابداری «صرفه جویی در وقت کارکنان» است.

تذکر دوم: امروزه مفهوم واژه کتاب باید در بعدی وسیعتر به معنی «مدرک» به کار رود.

 

قوانین بنیادی

قوانین علم کتابداری قوانین بنیادین این علم هستند. این قوانین برای هر مسأله ای در زمینه های علم کتابداری‘ خدمات کتابداری و رویه های کتابداری قابل اجراست. این قوانین در شکل نهایی خود شامل تمام رویه های کتابداری مربوط به گذشته‘ حال و آنهایی است که احتمالاً در آینده به وجود می آیند. از آنجا که وضعیت مرزهای دانش کتابداری بر اثر فشارهای اجتماعی‘ اقتصادی‘ سیاسی‘ تکنولوژیک و اخلاقی دائماً در حال تغییر است‘رویه های جدید نیز رشد و تکامل پیدا می کنند. معلوم شده است که این قوانین همیشه در مورد رویه های جدید قابل اجراست.

تضاد بین احکام

احکام و قواعد فهرست نویسی‘ طبقه بندی و غیره همگی مفاهیم پنج قانون علم کتابداری هستند. احکام فهرست نویسی مخصوص شاخه فهرست نویسی است. به همان طریق‘ احکام طبقه بندی ویژه حوزه طبقه بندی است. هرگاه تضادی بین احکام فهرست نویسی پیش بیاید‘ باید برای رفع آن به قوانین پنجگانه علم کتابداری رجوع کرد. بنابراین‘ پنج قانون مزبور به عنوان مرجع عالی عمل می کنند. همین مسأله دقیقاً در مورد احکامی که به بخشهای دیگر علم کتابداری مربوط می شود نیز صادق است (نظیر طبقه بندی و انتخاب کتاب).

            اگر تضادی بین احکام فهرست نویسی و اصول بنیادین کلی (مانند قوانین شرح و تفسیر‘ قانون متشابه و متقارن‘ قانون صرفه جویی و امساک‘ قانون تغییرات مکانی و قانون مبادلات و نفوذ متقابل فرهنگها) وجود داشته باشد‘ با کمک قوانین علم کتابداری می توان به توافقی دست یافت. این امر در مورد احکام مربوط به تقسیمات علم کتابداری نیز عیناً قابل اجراست.

مختاری معمار‘حسین؛ درآمدی بر کتابداری؛ شیراز: نشر قو‘ 1374

 

 وبلاگ و کتابداران

 با توجه به رشد سریع تکنولوژی‘ کتابخانه ها و کتابداران ناگزیرند همگام با تکنولوژی جدید‘ دانش خود را برای ایفای نقش موثر درخدمات رسانی به جامعه کاربران افزایش دهند. وبلاگ از آن جهت برای کتابداران دارای اهمیت است که برخلاف سایر تکنولوژی ها نیاز به تخصص در سایر حوزه ها ندارد. انتشار یک وبلاگ به سادگی ارسال یک پست الکترونیکی است بنابراین کتابداران با هر میزان آگاهی از اینترنت و کامپیوتر می توانندنویسنده وبلاگ باشند و به این وسیله علم خود را ترویج داده و خدمات کتابخانه خود را به کاربران آن معرفی کنند.

 کتابداران با مطالعه یا مشارکت در تهیه وبلاگ می توانند سطح آگاهی های علمی و تخصصی خود را افزایش داده و دانش خود را در اختیار سایر همکاران خود نیز قرار دهند. کتابخانه ها‘ انجمنهای ملی و بین المللی کتابداری و سازمانهای وابسته می توانند برای اطلاع رسانی سریعتر از این امکان استفاده کنند.

 برخی از کتابداران ایرانی در همان روزهای اولیه ورود وبلاگ به ایران شروع به وبلاگ نویسی کردند‘ اما ورود کتابداران به دنیای وبلاگ نویسی تا سال 1384 رشد تقریباً کندی داشت اما پس از آن با ظهور ابزارهای وبلاگ نویسی فارسی و شناخته شدن این  پدیده تعداد وبلاگ های کتابداری بیشتر شد.

هم اکنون وبلاگ جایگاه ویژه خود را در محیط آکادمیک ایران یافته است. بیشتر دانشجویان وبلاگ نویسان حرفه ای هستند و یا وبگردهای حرفه ای به شمار می روند. امکان جستجوی محتویات وبلاگ ها از طریق موتورهای جستجوی قدرتمند  مانند Google این امکان را به همه داده است تا حداقل یکبار به یک وبلاگ سری بزنند. پژوهش های آکادمیک درباره وبلاگ

 در قالب پایان نامه و مقالات مختلف در مجلات و جراید موجود به خوبی موید این مطلب است. جهت کسب اطلاعات  بیشتر درباره وبلاگ های کتابداری در ایران به وبلاگ کتابداری http://www.liblog.blogfa.com مراجعه نمایید‘ همچنین  لیست کلیه وبلاگ های کتابداران کتابخانه ها و انجمن های علمی کتابداری ایرانی در وبلاگ گروهی کتابداران ایران

  موجود است

www.lisiran.blogfa.com

 

 انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران

 انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران موسسه ای غیر انتفاعی است و در زمینه های فرهنگی‘ علمی‘ پژوهشی و فنی فعالیت می کند و هدف آن گسترش‘ پیشبرد و ارتقای دانش کتابداری/ اطلاع رسانی در کشور است.

 انجمن تابعیت ایرانی دارد و پس از ثبت دارای شخصیت حقوقی بوده و مرکز آن در شهر تهران‘ اتوبان حقانی‘ بعد از مترو میرداماد‘ بلوار کتابخانه ملی‘ سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است.

   وظایف و فعالیتها

    انجام تحقیقات علمی و فرهنگی در سطح ملی‘ منطقه ای و بین المللی با همکاری محققان و متخصصان کتابداری و اطلاع رسانی.

    همکاری با نهادهای اجرایی‘ علمی و پژوهشی در زمینه ارزیابی و بازنگری طرح ها و برنامه های مربوط به امور آموزش و پژوهش و تعیین اولویت های تحقیقاتی در زمینه های علمی موضوع فعالیت انجمن.

    ترغیب و تشویق پژوهشگران و تجلیل از محققان و استادان ممتاز.

    ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی.

    تشکیل گردهمایی های علمی در سطح ملی‘ منطقه ای و بین المللی.

    انتشار کتب و نشریات علمی و پژوهشی.

    همکاری با سازمان مسؤول در طبقه بندی مشاغل و تعیین استانداردهای مورد نیاز در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی.

 

  انواع و شرایط عضویت

    عضویت پیوسته: موسسان انجمن و کلیه افرادی که حداقل دارای درجه کارشناسی ارشد در رشته کتابداری و اطلاع رسانی با گرایش های وابسته باشند‘ می توانند به عضویت پیوسته انجمن درآیند.

    عضویت وابسته: افرادی که دارای شرایط زیر هستند می توانند به عضویت وابسته انجمن درآیند:

الف - دارندگان مدرک کارشناسی کتابداری و اطلاع رسانی

ب- دارندگان مدرک کاردانی کتابداری و اطلاع رسانی با 5 سال سابقه کار در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی

ج- دارندگان مدارک دانشگاهی در  سایر رشته ها با 5 سال سابقه کار در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی

د- افرادی با مدارک تحصیلی پایین تر با حداقل 10 سال سابقه کار در امر کتابداری و اطلاع رسانی که به تشخیص هیئت مدیره خدمات قابل توجهی را در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی ارائه داده اند.

    عضویت دانشجویی: کلیه دانشجویان رشته کتابداری و اطلاع رسانی می توانند به عضویت وابسته انجمن درآیند.

    عضویت افتخاری: شخصیت های ایرانی و خارجی که مقام علمی آنان در زمینه اهداف و فعالیت های انجمن دارای اهمیت ویژه باشد‘ یا در پیشبرد اهداف انجمن کمک های موثر و ارزنده ای نموده باشند‘ با تشخیص هیئت مدیره می توانند به عضویت افتخاری درآیند.

    اعضای حقوقی: سازمان هایی که در زمینه های علمی و پژوهشی مربوط فعالیت دارند می توانند به عضویت انجمن درآیند. این سازمان ها و مؤسسات عضو وابسته محسوب خواهند شد.

    اعضای وابسته ای که پژوهش و خدمات قابل توجهی را ارائه داده باشند‘ به تصویب هیئت مدیره می توانند به عضویت پیوسته انجمن درآیند.

 

عضویت در یکی از موارد زیر خاتمه می یابد:

    استعفای کتبی

    عدم پرداخت حق عضویت سالانه

    تایید خاتمه عضویت با هیئت مدیره است.

 

ارکان انجمن

ارکان اصلی عبارتند از:

الف. مجمع عمومی ب. هیئت مدیره ج. بازرسان

الف. مجمع عمومی

مجمع عمومی از گردهمایی اعضای پیوسته به صورت عادی یا فوق العاده تشکیل می شود.

    مجمع عمومی عادی سالی یک بار تشکیل می شود و با حضور و با رای کتبی نصف به علاوه یک کل اعضای پیوسته انجمنرسمیت می یابد و تصمیمات اکثریت آرا معتبر است.

 

وظایف مجمع عمومی عادی و فوق العاده:

    انتخاب اعضای هیئت مدیره و بازرسان و روزنامه رسمی

    تصویب خط مشی انجمن

    بررسی و تصویب پیشنهادهای هیئت مدیره و بازرسان

    بررسی منابع مالی انجمن و تعیین میزان حق عضویت

    تصویب تغییرات در مفاد اساسنامه

    عزل هیئت مدیره و بازرسان

    تصویب انحلال انجمن

    بررسی و تصویب ترازنامه و صورتحساب درآمدها و هزینه های سال مالی گذشته و بودجه سال آتی انجمن

ب. هیئت مدیره

هیئت مدیره انجمن مرکب از 7 نفره عضو اصلی و 2 نفر عضو علی البدل است که هر 3 سال یک باربا رای مخفی از میان اعضای پیوسته انجمن که اعلام آمادگی کتبی کرده اند انتخاب می شوند.

ج. بازرسان

مجمع عمومی عادی 3 نفر را به عنوان علی الیدل برای مدت 3 سال انتخاب می نماید.

 انتخاب مجدد بازرسان بلامانع است.

گروه های علمی انجمن

انجمن می تواند گروه ها و کمیته های زیر را تشکیل دهد تا بر اساس شرح وظایفی که از سوی هیئت مدیره تعیین می شود به فعالیت بپردازد.

1. گروه های آموزشی و پژوهشی

2. کمیته انتشارات

3. کمیته روابط عمومی و بین المللی

4. کمیته گردهمایی های علمی

 

بودجه و مواد متفرقه

منابع مالی انجمن عبارتند از:

1. حق عضویت اعضا

2. درآمدهای ناشی از ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی و مشاوره ای

3. دریافت هدایا و کمک ها


تعریف کتابخانه

 واژه کتابخانه  ترکیبی اضافی است از دو کلمة عربی و فارسی کتاب + خانه؛ کتاب واژه ای عربی است به معنای نوشته یا چیزی مکتوب و خانه از ریشة پهلوی ((خان)) به معنای فضا‘ مکان و اتاق است. یونانیها به آن Bibliotheca و رومیها Libri می گفتند که از واژه Liber به معنای کتاب مشتق شده بود. در انگلیسی قرون وسطی به آن Librarie و در فرانسة قدیم به آن Librairie می گفتند.

 این واژه با تغییراتی که کرد در انگلیسی به Library تبدیل شد و در بیشتر زبانهای لاتینی و اروپایی از واژه هایی مثل bibliotheque,bibliothek و biblioteca برای آن استفاده می شود. در ایران باستان از اصطلاح ((دژنبشت)) یا قلعة کتابها برای رساندن مفهوم کتابخانه استفاده می شد. در حوزة فرهنگ اسلامی و عربی از واژه هایی مثل بیت الحکمه‘ دارالحکمه‘ دارالعلم‘

 خزانه الحکم‘ مخزن الکتب‘ دارالکتب و مکتبه استفاده می شود که دو واژة مکتبه و دارالکتب در حال حاضر مصطلح است.

برای ارائه تعریفی از کتابخانه باید آن را از نظر فیزیکی و کارکردی مدنظر قرار داد. از نظر فیزیکی می توان تعاریف زیر را برای کتابخانه در نظر گرفت:

- کتابخانه مکانی است برای حفظ و نگهداری آثار مکتوب و غیر مکتوب که طی تاریخ تمدن بشر به وجود آمده است.

- کتابخانه مخزنی است برای حفظ مواد و منابع هنری‘ علمی‘ ادبی‘ اجتماعی و غیره که بر روی رسانه های مختلف ثبت و ضبط شده اند.

- کتابخانه مکانی است که انواع منابع و مواد در آن به صورت سازماندهی شده حفظ و نگهداری می شود.

- کتابخانه مکان فیزیکی است که انواع رسانه های مکتوب‘ دیداری و شنیداری و الکترونیکی در آن نگهداری می شود.

 

اما از نظر کارکردی و اجتماعی تعاریف زیر را می توان ارائه کرد:

- کتابخانه نهادی است اجتماعی که سازوکار اصلی ذخیره سازی‘ حفاظت و اشاعه دانش و اطلاعات را فراهم می سازد.

- کتابخانه نهادی است زادة جامعه که در طول تاریخ تمدن در خدمت حفظ و نشر دانش بوده است.

- کتابخانه نهادی اجتماعی است که روح تمدن بشری را حفظ و نگهداری کرده است.

- کتابخانه نهادی است که کارکردهای اصلی حرفة کتابداری یعنی جمع آوری‘ سازماندهی‘ اشاعه و مدیریت منابع اطلاعاتی در آن انجام می شود.

- کتابخانه پلی است میان دانش مضبوط بشری بین نسلهای گذشته‘ حال و آینده.

 

با تلفیق این تعاریف می توان کتابخانه را اینگونه تعریف کرد: کتابخانه نهادی اجتماعی است که با ذخیره سازی‘ حفاظت و اشاعة پیشینه های مکتوب‘ دیداری و شنیداری و الکترونیکی با استفاده از خدمات کارکنان آموزش دیده در خدمت تعلیم و تربیت و توسعه سیاسی‘ اقتصادی‘ اجتماعی‘ علمی و فرهنگی است

 

   تعریف کتابداری

 از ابتدای شکل گیری کتابخانه ها‘ اعم از کتابخانه های الواح گلی و طومارهای پاپیروسی و کتابهای پوستی و سپس کتابخانه های مجموعه های نسخ خطی و چاپی و تا اواخر قرن نوزدهم‘ کتابدار حافظ و نگاهبان کتابها محسوب می شد. هر چند از ابتدا اغلب افراد با نفوذ و صاحب منصب در این کتابخانه ها مشغول به کار بودند‘ هیچ گاه به آن به عنوان یک حرفه یا علم مثل حرفه و علم طبابت و کیمیاگری توجه نمی شد. اما از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم با توجه به گسترش آموزش و حرکتهای اجتماعی در زمینه های مختلف‘ کتابخانه و کتابداری نیز دچار تحول گشت و بتدریج راه خود را به منزلة یک علم هموار کرد. در این تغییر و تحول با ایجاد آموزشهای رسمی در مدارس عالی و دانشگاهها و شکل گیری انجمنهای علمی و حرفه ای بتدریج جایگاه واقعی این رشته شکل گرفت. به هر حال با اغماض از بحثها و جدلهایی که بر سر علم یا فن و هنر بودن این رشته وجود دارد و با توجه به این واقعیت که رشتة کتابداری یکی از رشته های علوم اجتماعی است که در دانشگاهها‘ دانشکده ها و مدارس عالی معتبر در سطح جهان تدریس می شود می توان این تعریف را ارائه کرد: کتابداری دانشی است که کارکردهای ویژه گردآوری‘ سازماندهی و اشاعة دانش را با اعمال روشهای مدیریت بر عهده دارد.

 اما این حوزه از علوم اجتماعی تاکنون با چندین عنوان معرفی شده است (Shapiro,1995,pp.384-385): کتابشناسی‘ کتابداری‘

 علم کتابداری‘ دکومانتاسیون (دبیزش)‘ بازیابی اطلاعات و بالاخره علم اطلاع رسانی. اصطلاح کتابشناسی در سال 1802‘ کتابداری در سال 1818 و علم کتابداری در سال 1851 برای اولین بار به کار رفتند. اصطلاحات بعدی در اوایل قرن بیستم ظاهر شدند. در سال 1903 ((پل اتات)) بنیانگذار بلژیکی انستیتوی بین المللی کتابشناسی‘ اصطلاح دکومانتاسیون را مطرح و آن را چنین تعریف کرد:

 فرایند تهیه و عرضة مدارک برای جستجوکنندگان اطلاعات. اصطلاحی که وی ابداع کرد در دو مقالة انگلیسی زبان در سال  1908 ترجمه شد و پس از آن رایجترین اصطلاحی بود که برای کارهای کتابداری به کار می رفت. اصطلاحات دیگری نیز وجود داشتند که بر واژه های ((اطلاعات)) یا ((اطلاع رسانی)) متکی بودند. در سال 1891 اصطلاح ((میز اطلاع رسانی)) جایگین ((میز مرجع)) گردید و

 اصطلاح ((دفتر اطلاع رسانی)) تا سال 1909 به دفتری اطلاق می شد که در آنجا خدمات مرجع ارائه می گردید. در خلاصة مذاکرات کنفرانس اسلیب در سال 1932 اصطلاح ((کارهای اطلاع رسانی ))برای توصیف مساعدتهایی که در بخش مرجع ارائه می شد به کار رفت. در سال 1950 ((کالوین موئرز)) اصطلاح ((بازیابی اطلاعات)) را ارائه کرد. این اصطلاح در دهه های 50 و 60 میلادی کاملاً رایج بود. اصطلاح ((علم اطلاع رسانی)) را اولین بار پروفسور ((ساول گورن)) در سال 1960 به کار برد. وی در آن زمان رئیس بخش برنامه های آموزشی علوم رایانه و اطلاع رسانی دانشگاه پنسیلوانیا بود. به هر حال علم کتابداری یا اطلاع رسانی طی تحول و تکوین خود شاهد تغییر عناوین متعددی بوده است که هنوز هم ادامه دارد. بدین معنا که با استفاده از آخرین فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطات و علوم رایانه ای باز هم شاهد عناوین جدیدی برای آن خواهیم بود‘ مثل ناوبری دانش‘ مهندسی دانش‘ مدیریت دانش و سازماندهی دانش.

 در حوزة کتابداری‘ عنوان آن هرچه باشد‘ یک فرض و اساس کلی مطرح است و آن اینکه کتابدار‘ اطلاع رسان‘ مهندس دانش و ناوبر دانش فردی است که باید تواناییها و مهارتهای سازماندهی و اشاعة دانش را داشته باشد. کسب چنین مهارتها و تواناییهایی نیازمند آموزشهای نظام  مند و کسب تجارت عملی و نظری است. ذکر این نکته ضروری است که به دلیل تغییرات اسامی در وظایف و عملکردها و حتی فلسفة کتابداری و کتابخانه ها‘ این علم در حال حاضر ماهیتی چند رشته ای یا بهتر بگوییم ماهیتی میان رشته ای پیدا کرده است. بدین معنا که علم کتابداری یا اطلاع رسانی برای اینکه بتواند به وظایف خود بخوبی عمل کند و بتواند دانش بشری را به صورتی مطلوب سازماندهی و اشاعه کند لازم است تا از علومی همچون رایانه‘ آمار و ریاضیات‘ جامعه شناسی‘ روانشناسی و ارتباطات بهره گیرد. چنانچه گروههای آموزشی کتابداری خود را با چنین علومی هماهنگ نسازند یعنی در حوزه های موردنظر تواناییهای لازم را کسب نکنند و یا نظریه ها و فلسفة جدیدی برای این حوزه تهیه نکنند ظرف دهه های آینده رشته کتابداری به عنوان گرایشی از رشته های علوم رایانه یا علوم ارتباطات و با عنوانی غیر از کتابداری ارائه خواهد شد.

 

فلسفه کتابداری

انسان برای شناخت پدیده ها و دستیابی به حقایق نیازمند سازماندهی و برقراری ارتباط بین معلومات و اطلاعات خویش  است. این فرایند در دو قالب «علم» و «فلسفه» صورت می گیرد. اولین قالب یعنی علم‘ در صدد تحلیل و خردسازی و نشان  دهندة اجزای یک دانش است‘ ولی فلسفه تفسیر و ترکیبی به دست می دهد و کل پدیده یا دانش را بررسی می کند. بدین  معنا که علم کل پدیده را به اجزای آن تقسیم کرده و به جنبه ها و روابط فعلی آن می پردازد؛ ولی فلسفه‘ کل وجود و هویت  پدیده را مورد نظر و پرسش و بررسی قرار می دهد. به زبانی ساده علم به چگونگیها می پردازد و فلسفه به چراییها. علم و  فلسفة هر رشته و دانشی در طول یکدیگرند نه در عرض هم. بنابراین برای دستیابی به فلسفه ای برای کتابداری باید به  چراییهای این رشته پرداخت. پس در علم کتابداری واقعیتی به نام کتابداری بررسی و اجزاء و کارکردهای آن مشخص می شود.

 اما در فلسفة کتابداری خود کتابداری به عنوان یک واقعیت مورد قبول‘ مورد مطالعه و کاوش قرار می گیرد. یعنی نحوة تولد و  رشد‘ ابزارها و روشهای تحقیق‘ نظریه ها و اصول کتابداری بررسی می شود. سؤالاتی که در علم کتابداری مطرح می شود از  این قبیل است: در علم کتابداری سازماندهی چه نقشی دارد؟ نتایج حاصل از انواع سازماندهیها در کتابخانه ها چیست؟ و  سؤالاتی که در فلسفه کتابداری مطرح می شود: آیا کتابداری یک علم تجربی است یا نظری؟ قدرت پیش بینی این علم در چه  حدی است؟ آیا از روشهای اصولی برای پژوهش در این علم استفاده می شود؟ مبانی و اصول نظری کتابداری کدامند؟

 با بررسی متون کتابداری و مراجعه به آراء و نظریات نظریه پردازان مشخص می شود که تاکنون فلسفه ای مدرن و جامع برای  کتابداری تهیه نشده است و به همین دلیل حتی در مقاطع بالا درسی به عنوان فلسفة کتابداری ارائه نمی شود. اما شاید بتوان بر  اساس اهداف کلی کتابداری‘ فلسفه ای برای آ‹ در نظر گرفت. بدین معنا که اعلام کرد مهمترین فلسفة کتابداری « خدمت به جامعه  و انسانیت است» که رانگاناتان از آن به عنوان اصلی ترین فلسفة کتابداری یاد می کند. شاید بتوان با تعمیم این فلسفه در جوامع  الهی و دینی‘ بویژه جوامع اسلامی‘ فلسفه ای جامعتر برای کتابداری در نظر گرفت. بدین معنا که کتابداری با ارائه خدمات به جامعه  و انسانها در واقع به نحوی در خدمت خلق است و برای رضای خداوند خدمات خود را به بهترین نحو و با استفاده از اصول مدون انجام  می دهد. با این دیدگاه می توان فلسفه ای زلال و الهی برای کتابداری در نظر گرفت. ارائه و تدوین چنین فلسفه ای نیازمند ارائه  اصول نظری و ایجاد مبانی و شالوده فلسفی برای کتابداری است که خود به همکاری خبرگانی از حوزة کتابداری و علوم اسلامی  نیاز دارد. در واقع در ورای تعهد و دین به جامعه و ارائه خدمات به مردم و کل جامعه‘ این واقعیت وجود دارد که فرد یا جامعه با مشکل و  معضلی که عمدتاً ماهیتی آموزشی و پژوهشی دارد رو به روست که برای حل و فصل آن به اطلاعات نیاز است و به همین دلیل به  نهادی به نام کتابخانه‘ کتابدار و در نتیجه حوزه کتابداری مراجعه خواهد شد. در این مرحلة حساس کتابداری می تواند با استفاده از  سه جنبة فیزیکی‘ محتوایی و زمینة جامعه‘ خدمات اطلاعاتی مورد نظر را برای رفع آن معضل ارائه کند. از جنبة فیزیکی‘ کتابداری با  استفاده از آخرین فناوریها و پیشرفته ترین رسانه های اطلاعاتی می تواند با دقت و سرعت مطلوب اطلاعات مورد نظر را ارائه کند. از  جنبة محتوایی‘ کتابداری با بررسی کل دانش و تقسیم بندی آن به حوزه های مختلف و در واقع رده بندی و سازماندهی محتوایی  منابع‘ اطلاعات مورد نظر را دسترس پذیرتر می نماید. از نظر زمینة جامعه کتابداری می تواند با بهره گیری از حوزه هایی مثل جامعه  شناسی‘ روانشناسی اجتماعی‘ ارتباطات و دیگر حوزه های وابسته‘ نیازهای جامعه مورد نظر را تعیین و بر اساس آنها خدمات  مطلوب خود را ارائه کند