تاریخچه دانشکده ادبیات و علوم انسانی

 

در هشتم خردادماه سال ۱۳۱۳ که قانون تاسیس دانشگاه به تصویب مجلس شورای ملی رسید ، ۶  دانشکده برای تشکیل دانشگاه پیش بینی  و در قانون تصریح شد که یکی از آنها دانشکده ادبیات بود. زمانی که دارالمعلمین مرکزی و دارالمعلمین عالی هم دایر بود ، قسمت ادبی آن مشتمل بر دو رشته   «فلسفه و ادبیات » و « تاریخ و جغرافیا » بود . بنابراین سابقه تدریس برنامه عالی ادبیات فارسی بطور رسمی و کلاسی به سال ۱۳۰۷ یعنی هشتاد و دو سال پیش باز می گردد.
 

از سال تحصیلی ۱۳۱۱-۱۲ رشته های تحصیلی فلسفه و ادبیات به دو رشته « ادبیات فارسی » و « فلسفه و علوم تربیتی » تجزیه شد و رشته  « زبان خارجه » نیز به شعب تحصیلات دانشکده ادبیات اضافه گردید و از سال تحصیلی ۱۳۱۴-۱۵ رشته «باستانشناسی » نیز در دانشکده ادبیات افتتاح شد .

هنگام تاسیس دانشگاه هیئت تعلیماتی دانشکده ادبیات از این قرار بود: 

    استاد بدیع الزّمان فروزانفر استاد ادبیات ، اسدالله بیژن دانشیار علوم تربیتی ، خانم امینه پاکروان معلم تاریخ صنایع ظریفه ، سیّد محمّد تدیّن استاد ادبیات عرب ، دکتر علی اکبر سیاسی استاد روانشناسی ، دکتر رضا زاده شفق استاد تاریخ و کلیات فلسفه، عبدالحسین شیبانی(وحیدالملک ) استاد تاریخ عمومی ، سیّد محمد کاظم عصّار استاد کلیات فلسفه قدیم ، امیر سهام الدین غفاری دانشیار جغرافیای انسانی و اقتصادی ، محمّد حسین فاضل تونی استاد عربی و فلسفه قدیم، مسعود کیهان استاد جغرافیا، سعید نفیسی استاد تاریخ ملل شرق و یونان و روم ، دکتر هاز استاد فلسفه جدید، دکتر ژان هیتیه استاد زبان و ادبیات فرانسه ، رشید یاسمی استاد تاریخ ایران بعد از اسلام ، مهدی بیانی دبیر ادبیات فارسی ، عبدالله فریار دبیر زبان انگلیسی ، ابوالفضل صدری معلم ورزش ، لطفعلی صورتگر دبیر ادبیات انگلیسی .

در مهرماه سال 
۱۳۱۶ دوره دکترای ادبیات در دانشکده ادبیات تأسیس شد . مقرراتی که برای دوره دکتری از طرف دکتر عیسی صدیق اعلم رئیس دانشسرای عالی و دانشکده ادبیات و علوم وضع شد از این قرار بود :

برای گرفتن درجه دکتری کسی که لیسانس در زبان و ادبیات فارسی دارد باید دروس ذیل را تحصیل کند :


۱)  یک زبان خارجه غیر از زبانی که برای گرفتن لیسانس آموخته است .     

۲)  زبانهای ایران پیش از اسلام و زبانشناسی .

۳)   تاریخ مفصل ایران .

۴)   دوره عالی ادبیات عرب .

۵)   معانی بیان زبان فارسی و سبک شناسی و مقایسه روش های نظم و نثر .

۶)   سنجش ادبیات زبان های مختلف و روش تاریخ ادبیات

و به اضافه پس از بررسی کامل ، در موضوع معینی رساله بدیعی بنویسد و نزد هیئت استادان به ثبوت برساند ... و نیز کسانی حق تحصیل و گرفتن درجه دکتری دارند و داوطلب این رشته قبول می شوند که استعداد فطری داشته باشند و استادان توفیق آنها را در پیشرفت کار تصدیق نمایند ... ( روزنامه اطلاعات شماره 
۳۲۶۳ مورخ ۲/‏۷/‏۱۳۱۶)

   از شاگردان دوره اول دکتری دانشکده ادبیات دکتر صفا ، دکتر خانلری  و دکتر معین بودند که دکتر معین زودتر از آقایان دیگر رساله خود را گذراند و اولین دکتر غیر پزشکی دانشگاه تهران است .

در تاریخ 
۱۴ دیماه سال ۱۳۱۶ آزمایشگاه روانشناسی دانشکده ادبیات آغاز بکار کرد و دکتر علی اکبرخان سیاسی در تالار اجتماعات درباره آن سخنرانی کرد و مطالب خود را بوسیله اسباب هائی که رسیده بود توضیح داد و روشن ساخت. ( روزنامه اطلاعات شماره ۳۳۶۰ مورخ ۱۵/‏۱۰/‏۱۳۱۶)

در سال 
۱۳۲۱ دانشکده ادبیات و علوم  از هم جدا شد و در سال ۱۳۳۴ دانشسرای عالی نیز از دانشکده ادبیات مجزا گشت.
در بهمن سال
۱۳۲۶ « میلوش تورتسکی » و «آدلف پاتر » از چکوسلواکی برای تکمیل تحصیلات خود در رشته زبان و ادبیات فارسی و تحصیل درجه دکتری از دانشکده ادبیات به تهران آمدند. این دو نفر در کشور خود به درجه لیسانس و دکتری نائل آمده بودند و فرد اولی دارای تألیفاتی نیز بود.

در 
۵ اردیبهشت ماه سال ۱۳۲۸ « مردیت اوونس » دانشجوی انگلیسی و در شهریورماه همان سال « سید رضا علی » دانشجوی پاکستانی که تحصیلات خود را در دانشکده ادبیات انجام داده بودند به کشور خود بازگشتند و برای بازگشت آنها مراسمی در دانشگاه انجام شد.

در تاریخ 
۱۷/‏۸/‏۱۳۲۹ بنا به پیشنهاد دانشکده ادبیات صلاحیت « کن هان راجا » برای تدریس زبان سانسکریت در دوره دکترای زبان و ادبیات فارسی در جلسه ۴۰۴ شورای دانشگاه مطرح و تصویب شد.

در سال 
۱۳۲۹ با تقاضای « پروفسور ژرژ  رِدار » مستشرق سوئیسی دایر به اینکه به خرج دانشگاه مانند یک محصل به ایران آمده مطالعات خود را درباره زبان و ادبیات فارسی تعقیب نماید از طرف شورای دانشگاه موافقت بعمل آمد.

در دیماه سال 
۱۳۳۰ بر طبق پیشنهاد دانشکده ادبیات ، شورای دانشگاه برای رشته ادبیات فارسی کرسی های ذیل را تصویب کرد:

الف)  تاریخ ادبیات فارسی(دو کرسی )

ب)   زبان فارسی شامل پنج کرسی عبارت از:

۱) فنون ادبی فارسی

۲) سبک شناسی

۳) تحقیق در متون فارسی

۴) تاریخ زبان فارسی

۵) دستور زبان فارسی

ج)   کرسی تاریخ تصوف

و در چهارصد و چهل و چهارمین جلسه شورای دانشگاه مورخ 
۱۷ اسفند سال ۱۳۳۰ بر طبق پیشنهاد دانشکده ادبیات تصویب شد که کرسی تاریخ ادیان و مذاهب به علی اصغر حکمت و کرسی دستور زبان فارسی به عبدالعظیم گرگانی ، و کرسی فنون ادبی فارسی و عربی به جلال الدین همائی و کرسی تاریخ ادبیات  عرب  به احمد بهمنیار و کرسی زبان عربی به محمّد فیّاض تفویض شود و نیز کرسی  تاریخ زبان فارسی به دکتر پرویز خانلری و کرسی تحقیق در متون فارسی به دکتر محمد معین و کرسی تاریخ ادبیات فارسی به دکتر ذبیح الله صفا و کرسی سبک شناسی به دکتر حسین خطیبی و پایه دانشیاری چهار نفر اخیر به پایه استادی تبدیل گردد.

ژرژ ردار سابق الذکر استاد دانشکده ادبیات نیوشاتل که در تاریخ 
۶/‏۷/‏۱۳۳۰ برای تکمیل مطالعه در لهجه های فارسی به دعوت دانشگاه به تهران آمده بود روز ۲۸ اردیبهشت ماه ۱۳۳۱ برای بازگشت به میهن خود، سوئیس تهران را ترک کرد و به این مناسبت در روز جمعه ۳۱/‏۲/‏۱۳۳۱ مجلس ضیافت شامی در باشگاه دانشگاه ترتیب داده شد .در آذر ماه سال ۱۳۳۱ به موجب تصویب شورای دانشگاه مقرر شد که از معلومات « میلنر » در آزمایشگاه تعلیمات بصری دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی و از اطلاعات خانم « ماری ویرجینیا گیور » رئیس کتابخانه دانشسرای عالی شهر نیوجرسی در دانشکده ادبیات استفاده شود.

 در دیماه سال 
۱۳۳۱ تدریس تاریخ ایران و ادبیات فارسی در دانشگاه سن ژوزف بیروت آغاز شد و به دعوت دانشگاه بیروت دکتر پرویز ناتل خانلری مأموریت یافت مدت دو ماه و نیم در آن دانشگاه به تدریس بپردازد .

 در اسفند سال 
۱۳۳۱ به پیشنهاد دولت پاکستان شورای دانشگاه موافقت کرد که در دانشکده ادبیات کرسی زبان اردو تأسیس شود و دولت پاکستان قبول کرد که مخارج تأسیس کرسی مزبور را بپردازد.

 در فروردین سال 
۱۳۳۲ دانشکده ادبیات پیشنهاد کرد که برای درس مبانی تعلیمات متوسطه کرسی ای تأسیس و به اسدالله بیژن تفویض شود و هر دو پیشنهاد در شورای دانشگاه به تصویب رسید.

 در مهرماه سال 
۱۳۳۲ مجله دانشکده ادبیات انتشار یافت و نیز در تاریخ ۲۳ تیر ماه همان سال شورای دانشکده ادبیات در صد و سی و دومین جلسه خود ارزش درجه فوق لیسانس صادره در رشته زبان فارسی دانشگاه سِند را معادل لیسانس رشته ادبیات فارسی تشخیص داد و تصویب کرد که دارندگان درجه مزبور می توانند پس از موافقت هیأت نظارت دکتری وارد دوره دکترای ادبیات شوند.

 در آذر ماه سال
۱۳۳۲ دوره دروس زبان و فرهنگ ایران برای دانشجویان خارجی آغاز شد و تاکنون دانشجویان بسیاری از کشور های هندوستان ، پاکستان ، افغانستان ( هر چند فارسی زبان هستند ) انگلستان ، فرانسه ، اردن ، سوریه ، لبنان، یوگوسلاوی ، اسپانیا ، مصر ، ژاپن،  اوکراین ‌چین،  کره ، آمریکا و چند کشور دیگر از این دوره فارغ التحصیل شده اند. 

در اسفند سال 
۱۳۳۲ شورای دانشگاه تصویب کرد که دانشجویان خارجی با تصویب شورای دانشکده ادبیات و با رعایت مقررات اداری ، برای تکمیل زبان و ادبیات فارسی و تاریخ و جغرافیا و فرهنگ ایران و باستانشناسی می توانند بطور مستمع آزاد در دانشکده ادبیات به تحصیل اشتغال ورزند.

 در روز شنبه مورخ 
۲۵ بهمن ماه سال۱۳۳۴ کلاس هنر های دراماتیک در دانشکده تدسیس گشت . استاد کلاس پروفسور « دیویدسن » آمریکایی بود و نیز دکتر « بلچر » استاد درام و هنرپیشگی در دانشگاه ویرجینیای غربی طبق برنامه فولبرایت به ایران دعوت شده ، مدت دو سال در این رشته با دانشگاه تهران همکاری داشت . پیش از آن در مهرماه سال۱۳۳۵  کلاس تئاتر در دانشکده باز شده و معلم آن پروفسور «جورج کوئین بی » بود.

 در آذر سال 
۱۳۳۳ صلاحیت تدریس « شوکت علی سبزواری » استاد زبان اردو در دانشگاه داکا که از طرف دولت پاکستان برای تدریس زبان اردو در دانشگاه تهران معرفی شده بود به تصویب دانشگاه رسید.

درآذر ماه سال   
۱۳۳۴  اولین دانشجوی خارجی مهمان دانشگاه به گرفتن درجه دکتری در رشته زبان و ادبیات فارسی نائل شد و او حسینعلی محفوظ دانشجوی عراقی بود.

 در تابستان سال 
۱۳۳۵ کرسی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه لبنان در بیروت افتتاح شد و مرحوم بدیع الزّمان فروزانفر و مرحوم دکتر جلال همائی که برای شرکت در مراسم افتتاح آن به بیروت عزیمت کرده بودند دانشگاه تهران را به بهترین وجهی معرفی نمودند.

و نیز « عبدالله جاوید » دانشجوی افغانی مهمان دانشگاه و استاد دانشگاه کابل که برای بار دوم در تاریخ 
۱۵ دیماه سال۱۳۳۴ برای تکمیل تحصیل خود در رشته زبان و ادبیات فارسی به تهران آمده بود رساله دکترای خود را در موضوع « سخن سرایان افغانستان از آغاز قرن ۱۲ تا نیمه قرن ۱۴ هجری »گذرانید و او سومین دانشجوی خارجی  و اولین دانشجوی فارسی زبان خارج از ایران بود که در رشته زبان وادبیات فارسی از دانشگاه تهران به گرفتن درجه دکتری نائل آمد. دانشجوی مزبور یکبار دیگر نیز در سال ۱۳۲۵ برای تحصیل بعنوان مهمان دانشگاه به ایران آمده بود و در آن هنگام علاوه بر گرفتن درجه لیسانس در رشته زبان و ادبیات فارسی از دانشکده ادبیات ، در رشته علوم سیاسی نیز از دانشکده حقوق و علوم سیاسی به درجه لیسانس نائل شد.

در روز چهارشنبه مورخ 
۲/‏۳/‏۱۳۳۵ دکتر « سدارنگانی » دانشجوی هندی مهمان دانشگاه پس از گذراندن رساله « مختصری در تاریخ شعر فارسی در ایران و هندوستان » به گرفتن عنوان دکتری دانشکده ادبیات توفیق یافت . در همان روز «امین عبدالمجید بدوی» دانشجوی مصری مهمان دانشگاه رساله دکتری خود را در موضوع « بحث درباره قابوس نامه » گذرانید و عنوان دکتری دانشکده ادبیات به وی داده شد. وبرای اولین بار یک محقق مصری تحصیلات عالی خود را دردانشکده ادبیات دانشگاه تهران به پایان رسانید و موفق به گرفتن عنوان دکترا گردید.

وباز در همین روز « سید امیر حسن عابدی » دانشجوی هندی مهمان دانشگاه رساله خود را در موضوع « آثار کلیم کاشانی » گذرانید و عنوان دکتری دانشکده ادبیات به وی داده شد.

  در مهر ماه سال 
۱۳۳۵ بنا به دعوت دانشگاه تهران پروفسور ایندوشکر استاد زبان سانسکریت ( جی پور ) هندوستان برای تدریس زبان سانسکریت و هندشناسی در دانشکده ادبیات به تهران آمد .

   در تاریخ 
۲۶ مهرماه سال۱۳۳۵ چاپ فرهنگ دهخدا از مجلس به دانشگاه واگذار شد و « سازمان لغت نامه » بوجود آمد.

  از سال 
۱۳۳۶ دوره دکترای فلسفه و تاریخ و جغرافیا تأسیس و دروس آن از آذر همان سال شروع شد .

 در سال 
۱۳۳۷ دانشکده ادبیات به ساختمان کنونی در محوطه دانشگاه که تازه احداث شده بود انتقال یافت .


ساختمان جدید دانشکده ادبیات در محوطه ای به مساحت 
۱۷۵۰۰ متر مربع ساخته شده و مساحت کل زیر بنای آن ۱۳۵۰۰ متر مربع است . حجم کل ساختمان بالغ بر۶۷۰۰۰ متر مکعب و مجهز به کلاسهای کوچک و بزرگ و کتابخانه و تالارهای پژوهش و مطالعه و آزمایشگاه زبان ، جغرافیا و روانشناسی است . آمفی تئاتر دانشکده که از لحاظ آکوستیک نخستین بار در کشور ما شکل خاصی به آن داده شد ، گنجایش ۷۵۰  صندلی و ۱۵۰ جای ایستاده دارد. هزینه کل ساختمان این دانشکده ۰۰۰/‏۰۰۰/‏۱۱۵ ریال بوده است که حدود ۶۸ میلیون ریال آن را سازمان برنامه پرداخته است و باقی از بودجه دانشگاه تأمین شده است . این ساختمان از بتن مسلح و با سقف های مضاعف و بوسیله شرکت سنتاب ساخته شده است. . . ذکر این نکته ضروری است که طبقه چهارم دانشکده در سالهای پس از انقلاب اسلامی به ساختمان قدیمی اضافه شده است .

 در مراسم گشایش ساختمان،  شورای دانشکده تالار دانشکده را بنام فردوسی شاعر بزرگ و شهیر ملّی  ایران  نام نهاد. در خرداد سال 
۱۳۳۷ مرکز مطالعات تمدن و فرهنگ ایران و خاور میانه بر طبق اساسنامه مصوب پانصد و پنجاه و سومین جلسه شورای دانشگاه بوجود آمد . نام این مرکز بعداً به « مرکز مطالعه و تحقیق در تمدن و فرهنگ ایران و خاور میانه  » تغییر کرد. مقصود از تأسیس این مرکز معرفی تمدن و فرهنگ ایران و تدریس زبان فارسی به خارجیان مقیم ایران بود . کلاسهای مرکز در سه دوره سه ماهه تشکیل می شد و ساعات درس برای هر کلاس دو ساعت در هفته بود و کلیه دروس به زبان انگلیسی تدریس می شد . . . پاره ای از دانشگاه های خارجی واحد های درسی این مرکز را پذیرفته بودند.

 در شهریور سال 
۱۳۳۷ مؤسسه زبانهای خارجی دانشکده ادبیات تأسیس شده و دانشجو پذیرفت و در همان سال دوره فوق لیسانس علوم اجتماعی در دانشکده ادبیات تأسیس شد. در ساعت ۵/‏۵ بعد از ظهر روز سه شنبه ۱۹ اسفند سال۱۳۳۷ به مناسبت نودمین سال درگذشت شاعر شهیر فارسی و اردو ، میرزا اسدالله غالب  از طرف دانشجویان کلاس اردوی دانشگاه تهران در دانشکده ادبیات مجلسی برپا شد .

روز 
۲۶ تیرماه سال ۱۳۳۸ پروفسور « هیرالال چوبرا » استاد قسمت تاریخ و فرهنگ اسلامی دانشگاه کلکته که در سال ۱۳۳۷ به دعوت دانشگاه تهران به ایران آمده بود از رساله خود که به زبان فارسی درباره فلسفه  « بهاگواوگیتا » یکی از متون مقدس  هند نوشته بود دفاع کرد و به دریافت درجه دکتری از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران نائل گردید.

در روز دوشنبه 
۱۱ تیرماه سال۱۳۳۸ « محمد مرسلین » دانشجوی هندی رساله خود را تحت عنوان « شرح حال و آثار طالب آملی » گذرانیده دکتر دانشکده ادبیات شناخته شد.

 در آغاز سال تحصیلی 
۱۳۳۸ مؤسسه باستانشناسی در دانشکده ادبیات تأسیس شد و به استناد ماده سوم اساسنامه آن که در پانصد و هفتادو یکمین جلسه شورای دانشگاه به تصویب رسید ، و بنا به پیشنهاد دانشکده ادبیات دکتر محمد صادق کیا استاد زبان و ادبیات پهلوی دانشکده ادبیات ، محسن مقدم استاد دانشکده هنرهای زیبا، دکتر علی نقی وزیری استاد زیباشناسی و تاریخ عمومی هنر دانشکده ادبیات ، تیمسار فرج الله آق اولی رئیس انجمن آثار ملی ایران ، دکتر عزت الله نگهبان دانشیار باستانشناسی ماقبل تاریخ دانشکده ادبیات ، ابراهیم پورداود استاد خطوط و زبانهای باستانی دانشکده ادبیات ، عیسی بهنام دانشیار باستانشناسی ایران در دوران اشکانی و ساسانی و صادق صمیمی مدیر کل اداره باستانشناسی به سمت اعضای شورای مؤسسه مزبور منصوب شدند و دکتر نگهبان سمت مدیریت مؤسسه را یافت.

در ساعت 
​​​​​​​۵/‏۹ صبح ۲۵ بهمن ماه سال۱۳۳۸ سمینار « ظهور اولین اجتماعات کشاورزی ماقبل تاریخ در ایران و آسیای غربی » به ریاست دکتر سیاسی و دکتر « رابرت بریدوود » پروفسور باستانشناسی و مردم شناسی دنیای قدیم ماقبل تاریخ دانشگاه شیکاگو در ایران تشکیل شد و تا ۵ اسفند دایر بود . در شهریور سال ۱۳۴۰ با کمک « بنیاد گورگیان » کرسی مستقلی برای مطالعات ایرانی ( زبان و ادبیات فارسی ، تاریخ  ایران ، زبانها و ادبیات پیش از اسلام ) در دانشگاه کلمبیا تأسیس گردید و از دکتر یارشاطر دعوت شد که برای تصدّی این کرسی به آمریکا عزیمت نماید .

در خرداد سال 
۱۳۴۱ چهار کرسی : تاریخ علوم ، تاریخ فلسفه باستان ، روانشناسی کودک و روانشناسی آزمایشی به کرسی های دانشکده ادبیات افزوده شد . و نیز در سال تحصیلی ۱۳۴۱-۴۲ دوره فوق لیسانس  روانشناسی  ، تاریخ ، جغرافیا  و باستانشناسی و هنر  و در سال تحصیلی   ۱۳۴۴-۴۵ دوره فوق لیسانس  ادبیات فارسی ، فلسفه ، زبانشناسی و در سال تحصیلی بعد دوره فوق لیسانس زبان انگلیسی و فرانسه و سال بعد از آن زبان آلمانی دایر شد .

در هشتم مردادماه سال 
۱۳۴۲ شورای دانشکده در یک جلسه    فوق العاده ۹  گروه آموزشی برای دانشکده ادبیات تعیین کرد از این قرار :

۱)   گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی

۲)    گروه آموزشی زبانشناسی همگانی و زبانهای باستانی

۳)    گروه آموزشی باستانشناسی و هنر

۴)    گروه آموزشی فلسفه

۵)    گروه آموزشی روانشناسی

۶)    گروه آموزشی علوم اجتماعی

۷)    گروه آموزشی جغرافیا

۸)    گروه آموزشی تاریخ

۹)    گروه آموزشی زبانهای خارجه .

 
در تاریخ 
۱۳/‏۹/‏۱۳۴۳  بنا به پیشنهاد دانشکده و تصویب شورای مدیران گروههای آموزشی و شورای دانشکده نام دانشکده ادبیات به  « دانشکده ادبیات و علوم انسانی » تغییر یافت . و این موضوع در ششصد و هفتاد و دومین جلسه شورای دانشگاه به تصویب رسید .

در سال تحصیلی 
۴۹-۱۳۴۸ مقدمات تشکیل گروه آموزشی زبان و ادبیات عرب فراهم شد و گروه مزبور رسماً دایر و بکار خود ادامه داد .

استادان خارجی که از ابتدای تأسیس دانشکده ادبیات در آن تدریس کرده اند عبارتند از : « کرفتر » استاد باستانشناسی ، دکتر ژان هیتیه که تا خرداد سال
۱۳۱۶ در دانشسرای عالی تدریس می کرد و از اول شهریور ۱۳۱۶ خدمت او پایان یافت  و« یونی فاسیو » بجای او استخدام شد و این هر دو زبان فرانسوی تدریس می کردند و « توماس گیبسن » آمریکایی که معلّم تربیت بدنی بود .

پروفسور « ویلهم هاز » از دانشمندان یهودی آلمان که پس از بیرون آمدن از آن کشور به مدت یکسال در ایران بود و فلسفه جدید و فلسفه تاریخ تدریس می کرد . خانم « الیوت » همسر مرحوم دکتر صورتگر استاد زبان انگلیسی و  « دامی نیگ راسی » و خانم « کارن بوکارت » و « کارل » و «هالند» و « رولس ونسکی » و « پولت کولینا » و خانم « روندا کرست » و     « الی فریزر » از گروه صلح آمریکا و دکتر « لئون ویلکرسن » و دکتر «آلبرت شوئنبرگ» از فولبرایت و « کارنیگتون » معلمین رشته انگلیسی وخانم « ژان شیبانی » و خانم « ماری لوئیز تعلیمی » و « سانتا کروس » و       « بولارژان » معلمین زبان فرانسه که این آخری نماینده انجمن فرهنگی ایران و فرانسه بود و نیز « بوآسر» و «بودن» و «رولن» که اینها هم معلمین زبان فرانسه بودند. دکتر « کورت ویگاند » معلم زبان آلمانی مأمور از طرف دولت آلمان غربی و خانم «زیگرید صفا» همسر دکتر صفا و دکتر « هلموت آدلر » و « شلی » که آنها نیز معلمین زبان آلمانی بودند .

دانشکده ادبیات دارای مجله ایست که به صورت فصلنامه علمی ـ پژوهشی منتشر می شود .    هیأت نویسندگان مجله اساتید و دانشیاران دانشکده ادبیات و سایر مراکز آموزش عالی کشور هستند .

البته ذکر این نکته ضروری است که تغییرات بسیار اساسی ای در دانشکده ادبیات و علوم انسانی ایجاد شده است که از آن جمله می توان به جدا شدن رشته های علوم اجتماعی ، زبانهای خارجه ، روانشناسی و جغرافیا از بدنه دانشکده و تشکیل دانشکده های مستقل در میان دانشکده های دانشگاه تهران اشاره کرد  به گونه ای که دانشکده علوم اجتماعی در سال 
۱۳۵۰   ، دانشکده زبانهای خارجه در سال ۱۳۶۷  ، دانشکده روانشناسی در سال ۱۳۷۷   و دانشکده جغرافیا در سال  رسماً به دانشکده های مستقلی تبدیل شدند .

 در حال حاضر دانشکده ادبیات در  رشته های زبان و ادبیات فارسی ،  باستان شناسی ،  زبان و ادبیات عرب ، مترجمی زبان عربی، تاریخ و فلسفه در مقاطع کارشناسی ، کارشناسی ارشد و دکتری و در رشته های زبانشناسی ، فرهنگ وزبانهای باستانی ، آموزش زبان فارسی وایرانشناسی تنها در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو می پذیرد .

نمایشگر یک مطلب نمایشگر یک مطلب

 

 

                                                                  

 

 

 

 کتابخانه دانشکده ادبیات‌ در سال ۱۲۹۷ شمسی به عنوان دارالمعلمین مرکزی تأسیس شد. در سال ۱۳۰۷ با عنوان دارالمعلمین عالی با مجموعه ۲۸۳ جلدی به فعالیت خود ادامه داد. در سال ۱۳۱۲ به دانشسرای عالی تغییر نام یافت و در سال ۱۳۱۳ همزمان با تأسیس دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات در کنار دانشسرای عالی به کار خود ادامه داد.

دانشکده‌های علوم و علوم اجتماعی نیز در دانشکده ادبیات فعالیت می‌کردند و هرکدام به مرور زمان مستقل شدند.

کتابخانه ادبیات قبلاٌ با کتابخانه های مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، مؤسسه باستان شناسی، مؤسسه جغرافیا و لغت نامه دهخدا همکاری داشته است که اکنون هرکدام بصورت مستقل اداره می‌شوند.

کتابهای منتشر شده پژوهشگران بسیاری خریداری وتعدادی مجموعه‌های شخصی به صورت وقف یا اهدا به مجموعه اضافه شد که نمونه‌هایی از آن به شرح زیر است:

مجموعه ۲۲۴۲ جلدی محمد قزوینی در سال ۱۳۲۹، مجموعه ۱۵۰۰ جلدی احمد بهمنیار و مجموعه ۱۰۴ جلدی تقی خواجوی در سال ۱۳۳۲.

مجموعه ۲۲۵۰ جلدی عباس اقبال در سال ۱۳۳۴.

مجموعه خاندان فرمانفرمایان با ۶۵۰۰ کتاب و مجله در سال ۱۳۳۸.

مجموعه ۳۰۰۰ جلدی حمید وفاطمه سیاح در سال ۱۳۳۹.

کتابخانه استاد علی اصغر حکمت با ۵۲۰۰ جلد در سال ۱۳۴۰.

مجموعه ۱۲۰۰ جلدی میرزا عبد الله سبوحی واعظ در ۱۳۴۱.

کتابخانه امام جمعه کرمان با ۱۰۰۰ جلد کتاب و کتابخانه سید حسن تقی زاده با ۲۷۰۰ جلد در سال ۱۳۴۳.

مجموعه مسعود انصاری و مجموعه اهدایی دولت فرانسه در سال ۱۳۴۵.

مجموعه ۱۰۰۰ جلدی آذرهوشنگ باختری در سال ۱۳۴۷.

بخشی از کتابخانه انولیتمان ( E. Litman ) که در برگیرنده کتاب و رساله‌های کم یاب شرق شناسی است، یک دوره کم یاب از تاریخ طبری چاپ لیدن، اوقاف گیب و کتابهای خطی، چاپ سنگی و سربی، موادی بودند که با خرید، اهدا و وقف، وارد مجموعه کتابخانه شد و به همین منوال، با گذشت زمان کتابخانه مراحل تکامل را پشت سر گذاشت.

مجموعه کتابخانه های دانشگاه تهران که پشتوانه آموزش عالی و پژوهش‌های محققان و دانش‌پژوهان در کشور به شمار می‌روند از یک کتابخانه مرکزی و کتابخانه‌های دانشکده‌ها و موسسات وابسته تشکیل می‌گردند.

الف. کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران: کتابخانه مرکزی بیشتر در خدمت فعالیت‌های پژوهشی قرار دارد و مجموعه‌ای متنوع از منابع پژوهشی را در بر می‌گیرد.این کتابخانه وظیفه گردآوری و نگهداری کلیه آثار منتشر شده در کشور و منابع مربوط به مطالعات اسلام شناسی و ایران شناسی و آثار مرجع رشته‌های مختلف دانشگاهی انتشار یافته در خارج از کشور را نیز بر عهده دارد.

ب. کتابخانه های دانشکده‌ها و موسسات وابسته: کتابخانه‌های دانشکده‌ها بر حسب نیازهای علمی و آموزشی دانشکده ویژه خود به وجود آمده‌اند و موظف به گردآوری و نگهداری منابع تخصصی و آموزشی مورد نیاز دانشجویان و مدرسان گروههای آموزشی خود می‌باشند.

ج.انواع منابع موجود در کتابخانه های دانشگاه تهران عبارت است از:

۱) تک نگاشتها: شامل کتاب‌ها (پایان نامه های) رساله‌ های تحصیلی

۲)پ یایندها: شامل ادواریها و غیر ادواریها

۳) مواد آرشیوی: شامل نسخه‌های خطی، اسناد خطی، میکروفیلم‌ها و عکس‌ها

۴) مواد دیداری و شنیداری: شامل نوارهای صوتی وتصویری

۵) منابع الکترونیکی

۶) نقشه‌ها

 

د- منابع و موادی که به امانت داده نمی‌شوند:

۱- کتب مرجع (دایره المعارف‌ها، واژه‌نامه‌ها، کتابشناسی‌ها، نمایه‌ها، چکیده‌نامه ها، سالنامه‌ها، سرگذشت‌نامه های جمعی، منابع جغرافیایی، اسناد و مدارک

۲- کتاب‌هایی که هنوز در دفتر اموال کتابخانه ثبت نشده است

۳- کتب خطی، چاپ سنگی، نفیس و کمیاب

۴- پایان نامه‌ها

۵- مجلات و روزنامه‌های مجلد شده‌، نقشه‌ها، اطلس‌ها، نشریات ادواری و نشریات و کتبی که کتابخانه برای مدت معینی به امانت گرفته است.

۶- مواد دیداری و شنیداری و اسناد و آرشیو

۷- منابع دیجیتالی لوح‌های فشرده و هرگونه نرم افزار رایانه‌ای

 

   رؤسای کتابخانه از ابتدا تا کنون: 

دکتر آوانس حق نظریان

دکتر عزت الله نگهبان

دکتر سید حسین نصر

دکتر یحی مهدوی

نوش آفرین انصاری

دکتر بهرام جمال پور

آذرهوشنگ باختری

دکتر سید حسن سادات ناصری

دکتر مظفر بختیار

رضا سرلک

دکتر احمد کریمی حکاک

دکتر ابراهیم دیباجی

احمد رضایی

دکتر محمود انوار

دکتر غلامعباس رضایی

دکتر عصمت حکیمی

دکتر محمود شکیب

دکتر محمدحسن فؤادیان

دکتر احمد احمدی

دکتر علیرضا حاجیان نژاد

دکتر امید مجد

دکتر اصغر باباسالار

دکتر حمید کرمی پور

دکتر جواد بشری

 

در سال ۱۳۱۴ بانوپروین اعتصامی کتابدار کتابخانه بوده است.

  


ساختمان و بخشهای​ مختلف کتابخانه

کتابخانه در سال ۱۳۳۷ به ساختمان فعلی منتقل شد و بخشهای آن به شرح زیر است:

طبقه زیر همکف: ۱- مخزن فارسی و عربی ۲- مخزن لاتین

 

 

  


طبقه همکف: ۱- اتاق رئیس کتابخانه ۲- بخش نشریات ۳- مخزن کتب نفیس ۴- بخش سازماندهی ۵- بخش سفارشات ۶- بخش اطلاع رسانی ۷- دفاع مقدس ۸- فرمانفرمایان

 

 

 

طبقه دوم: تالار پژوهش ۱- کتابهای مرجع ۲- پایان نامه ها‌

  

 

 

طبقه سوم: تالارشهید ترکاشوند ۱- تالار مطالعه ۲- بخش امانت‌

 


 

 

فعالیت‌های بخشهای مختلف کتابخانه

۱- تهیه و سفارش: کار این بخش تهیه و ارسال فهرست‌های گوناگون کتاب و نشریات به گروههای آموزشی دانشکده، دریافت تقاضا از گروه‌ها، بخشهای مخزن و امانت، گزینش و انتخاب منابع وسفارش و تهیه آن؛ ثبت و تسویه حساب و پی گیری نواقص پس از وصول سفارشات، انجام مراحل لازم برای قبول اهدا، وقف، مبادله و..............

۲- سازماندهی: در این بخش کتابهای رسیده بر اساس سیستم دیویی (که یک سیستم عددی است و تقریباً مبنای فلسفی دارد و علوم را به ۱۰ رده تقسیم می‌کند) فهرست نویسی و رده بندی می‌شوند تا کتابهای هم موضوع در کنار هم قرار گیرند وبه آسانی قابل بازیابی و دسترسی باشند. این کار، هم بصورت دستی و هم به صورت مکانیزه انجام می‌شود.

۳- مخازن:

مخزن شماره ۱: کتب فارسی و عربی

مخزن شماره ۲: کتب لاتین

بصورت بسته اداره می‌شوند. کتاب‌ها براساس رده بندی دیویی در قفسه‌ها قراردارند. استادان در صورت نیاز و دانشجویان تحصیلات تکمیلی به صورت محدود می‌توانند به مخزن مراجعه نمایند.

۴- تالار پژوهش:

الف) بخش مرجع که به صورت قفسه باز اداره می‌شود وشامل کتابهای مرجع عمومی و تخصصی مثل فرهنگ‌ها، دایرة المعارف، واژه نامه‌ها، فهرست‌ها و آثار مهم بسیاری از بزرگان است.

ب) بخش پایان نامه‌ها که به صورت قفسه بسته اداره می‌شود. با جستجو در پایگاه کتابخانه می‌توان اطلاعات پایان نامه‌های مورد نیاز را به کتابدار تحویل داد و پایان نامه را دریافت کرد.

۵- تالار نشریات:

این بخش داراری مجلات فارسی، عربی و لاتین می‌باشد و به صورت قفسه باز اداره می‌شود. نشریات جدید در سالن مطالعه مجلات و نشریات سالهای گذشته به صورت صحافی شده در مخزن مجلات بر اساس الفبای عنوان، مورد استفاده مراجعین قرار می‌گیرد.

تالار دفاع مقدس: این بخش شامل کتابهای دفاع مقدس مجموعه فرمانفرمایان کتابهای اهدایی دکتر سیف الدین نجم آبادی و کتابهای خریداری شده از مجموعه مرحوم دکتر فرشید ورد می‌باشد

  

 


۶- تالار مطالعه و میز امانت:
این تالار به و سعت حدود ۴۰۰ متر، برای مطالعه مراجعین پیش بینی شده است و حدود ۲۰ میز دو نفره و ۲۸ میز ۴ و ۶ نفره و ۱۸۴ صندلی، ۶ دستگاه رایانه و۸ برگه دان با ۲۹۰ کشو دارد.
مراجعین پس از جستجو در برگه دان یا پایگاه رایانه‌ای کتابخانه، اطلاعات مورد نیاز را روی برگه‌های مخصوص سفارش کتاب یادداشت می‌کنند و به کتابدار می‌دهند. برگه‌ها بوسیله آسانسور حمل کتاب به مخازن فرستاده می شودکتاب مورد نظر یافته و به تالار ارسال می‌شود تا پس از انجام مراحل امانت، در اختیار مراجعین قرار گیرد.
در این تعدادی فرهنگ و دایرة المعارف و کتابهای رزرو، نگهداری می‌شود.

 

۷- بخش کتابهای نفیس:
داراری مجموعه‌های گوناگون است و بصورت بسته اداره می‌شود. کتابهای چاپ سنگی به صورت قطعی چیده شده است و فهرست‌های مخصوص به خود دارند.
کتابهای خریداری شده مرحوم علامه قزوینی، که حدود ۲۲۰۰ جلد کتب نفیس و ارزنده است، به خط علامه قزوینی حاشیه نویسی شده است.
مجموعه اوقاف گیب، نقشه‌ها و اطلس‌های نفیس، تعدادی سالنامه قدیمی، کتابهای چاپ سنگی و چاپ سربی قدیمی اهدایی امام جمعه کرمان، تعدادی نسخه‌های عکسی از کتابخانه های ایران و خارج ایران، کتابهای قطع بزرگ در زمینه: باستان شناسی و ایران شناسی، نشریات قدیمی که به صورت الفبایی نگهداری می‌شوند.

۸- بخش اطلاع رسانی:
این بخش در امر پژوهش، مقاله یابی و.....، راهنمای مراجعین است.

۹- تعداد کتاب‌ها:
کتابخانه در حال حاضر حدود ۳۰۰۰۰۰ جلد کتاب دارد (۲۰۰۰۰۰ جلد فارسی و عربی و۱۰۰۰۰۰ جلد لاتین) که با توجه به وضعیت هرکدام در یکی ازبخشهای مخزن فارسی و عربی، مخزن لاتین، بخش نفیس و بخش مرجع نگهداری می‌شود.
حدود ۲۰۰ عنوان نشریه فارسی ۴۸ عنوان نشریه عربی و ۵۶ عنوان نشریه لاتین دارد.
همچنین ۴۰۰۰ پایان نامه کارشناسی ارشد و دکتری و حدود ۱۸۰ حلقه CD ، در کتابخانه موجود است.
دو بخش کامپیوتری و برگه دان (دستی) در کتابخانه موجود می با شد.

 

 

 

سایت کامپیوتر دانشکده ادبیات با بهره مندی از ۵۰ دستگاه کامپیوتر محل ارائه خدمات شبکه ای و کامپیوتری به دانشجویان دانشکده است . این بخش با بهره مندی از تخصص دو نفر از کارشناسان فرابری داده ها از مهمترین واحدهای پشتیبانی دانشکده بشمار میرود . کارشناسان این بخش با تحت پوشش قرار دادن تجهیزات و خدمات کامپیوتری بخشهای مختلف اداری ، آموزشی و پژوهشی دانشکده ، مسئولیت نگهداری ، پشتیبانی و مدیریت  نرم افزارها و سخت افزارهای موجود در دانشکده را نیز برعهده دارند .

معرفی تالارها :

تالار فردوسی : تالار فردوسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی بزرگترین و مجهّزترین تالار دانشگاه تهران است  که از بدو تأسیس اواخر دهۀ ۱۳۳۰ تاکنون شاهد برگزاری بسیاری از همایش های علمی داخلی و بین المللی، آئین های گشایش سال تحصیلی و فعالیت های فرهنگی و هنری دانشگاه بوده است. این تالار که در مرکز ساختمان شمارۀ ۱ دانشکده ادبیات و علوم انسانی در پردیس مرکزی دانشگاه واقع شده دارای حدود ۷۵۰ نفر ظرفیت در دو طبقه است و با وسایل مدرن سمعی و بصری همچون دوربین های فیلمبرداری با کیفیت مطلوب، ویدئو پروژکتور، پردۀ نمایش موتوردار، سیستم صوتیArray  و غیره تجهیز شده است. تالار از وضعیت آکوستیک و سیستم تهویۀ نسبتاً مطلوبی برخوردار است. همچنین یک دستگاه پیانوی YAMAHA در تالار وجود دارد که از دهۀ ۱۳۵۰ تاکنون در برگزاری مراسم های مختلف از آن استفاده شده است.

 


تالاردکتر سید جعفر شهیدی (تالار شورا) :​ این تالار در طبقۀ همکف دانشکده واقع شده و با ظرفیتی حدود ۹۰  نفر از زیرمجموعه های دفتر ریاست محسوب می شود. جلسات شورای عمومی و همچنین نشست های آموزشی و پژوهشی، اداری و دیدارهای رسمی ریاست دانشکده و اعضای هیأت رئیسۀ آن با گروه های میهمان داخلی و خارجی عموماً در آن برگزار می شود

 

 

  تالار کمال :​ تالار کمال دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران با ظرفیت ۸۰ نفر محل برگزاری جلسات سخنرانی های تخصصی گروه های آموزشی، جلسات دفاع پایان نامه های دانشجویی، نمایش فیلم، مراسم های یادبود و تقدیر و اجرای سخنرانی های محدودی است که عموماً با همت تشکّل های علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دانشجویی برگزار می شوند. این تالار دارای تجهیزاتی مانند ویدئوپروژکتور، پردۀ نمایش، دروبین های فیلمبرداری و امکانات صوتی لازم می باشد .​

 


تالار دکتر باستانی پاریزی :​ تالار استاد باستانی پاریزی با ظرفیت ۱۲۰  نفر در طبقۀ دوم دانشکده واقع شده و با توجه به امکانات صوتی و تصویری و سبک کلاسی ای که برخوردار است از آن به عنوان محل برگزاری کلاس های درس، سخنرانی ها و گردهمایی های علمی و تالار جانبی همایش های بزرگی که در تالار فردوسی برگزار می شوند استفاده می شود.

 

 

 

 

آزمایشگاه زبان دانشکده ادبیات و علوم انسانی با هدف آموزش دروس شفاهی دانشجویان طراحی و تجهیز گردیده  است . این لابراتوار با بهره مندی از دستگاه کنترل مرکزی ،  دک های ضبط و پخش دانشجویی  ،  کابین های دانشجویی  ، ویدئو ، تلویزیون ، کامپیوتر ، ضبط صوت و DVD امکان بهره برداری هرچه بهتر را برای دانشجویان فراهم آورده است . از دیگر مزایای سیستم های مذکور میتوان به قابلیت تست زنی ،  امکان استفاده از نرم افزار و مترجم سخنگو نام برد .

 

 

 
آزمایشگاه زبانشناسی واقع در طبقه سوم دانشکده با بهره مندی از امکانات فوق تخصصی ، محل برگزاری کلاسهای تخصصی گروه زبانشناسی همگانی است . از امکانات موجود در این لابراتوار میتوان به نرم افزار پیکره متنی زبان فارسی معاصر و نرم افزار دادگان گفتاری زبان فارسی ( فارس دات ) اشاره کرد